Panaghiusa kinokondena ang mga atake ng AFP sa Mindoro; nananawagan sa publiko, CHR, UN mechanisms na makiisa sa mga Katutubo, suportahan ang mga independent investigation
- Panaghiusa Philippine Network
- 16 hours ago
- 6 min read
Ang Panaghiusa Philippine Network to Uphold Indigenous Peoples’ Rights ay taos-pusong nakikiramay sa mga pamilya at pamayanan ng mga nasawi, at buong pusong nakikiisa sa mga Mangyan sa kanilang pagharap sa tumitinding karahasan ng estado. Mariin naming kinokondena ang patuloy at lalong tumitinding mga pag-atake na isinasagawa ng Armed Forces of the Philippines (AFP) laban sa mga komunidad ng mga Katutubo sa Mindoro.
Habang patindi nang patindi ang mga paglabag na ito, nananawagan kami sa publiko na makiisa sa mga Katutubong Mamamayan. Bukod dito, mariin naming ipinapanawagan sa mga pambansa, panrehiyonal, at pandaigdigang mga institusyon ng karapatang pantao at mga mekanismo ng mga Katutubo na kumilos nang may kapanahunan sa pamamagitan ng paglalabas ng mga pampublikong pahayag, pagsasagawa ng agarang komunikasyon, at pagsuporta sa mga malayang imbestigasyon hinggil sa malulubhang pang-aabuso na ginawa ng AFP laban sa mga Mangyan.
Ang pambobomba noong Enero 1, 2026 sa Brgy. Cabacao, Abra de Ilog ay pinakabagong insidente lamang sa isang matagal at lalong lumalalang padron ng karahasan ng estado na nangangailangan ng agarang interbensyon mula sa mga institusyong may tungkuling itaguyod ang karapatang pantao at protektahan ang mga komunidad ng mga Katutubo.
Ang pag-atake, na isinagawa ng 203rd Infantry Brigade ng AFP, ay nagresulta sa pagkamatay ng tatlong batang Mangyan-Iraya at sa malubhang pagkakasugat ng kanilang ina, na nakaligtas ngunit ngayo’y may malalim na pisikal at emosyonal na trauma. Pinatay din si Jerlyn Rose Doydora, isang mag-aaral na mananaliksik mula sa Pamantasang Lungsod ng Maynila na nagdodokumento ng buhay at kultura ng mga Katutubo. Ang kanyang pagkamatay ay nagpapakita ng walang pinipiling kalikasan ng karahasan at ng matinding panganib na kinakaharap ng mga kasama ng mga Katutubo sa kanilang pakikibaka para sa lupang ninuno at sariling pagpapasya.
Lubhang nakababahala rin ang kaso ng Filipino-American na si Chantal Anicoche, na unang iniulat na nawawala matapos ang pag-atake ng militar noong Enero 1 sa Abra de Ilog. Nasa Mindoro si Chantal para sa isang exposure trip at wala siyang anumang kinalaman sa armadong aktibidad. Noong Enero 8, nagpalabas ang AFP ng isang video na nagpapakita sa kanya sa kanilang kustodiya, kung saan siya ay iniinteroga ng mga sundalo—isang gawaing lumalabag sa kanyang mga karapatan bilang sibilyan na protektado sa ilalim ng Fourth Geneva Convention at sa kanyang mga konstitusyonal na karapatan bilang isang taong dinakip. Ang mismong video ay nagbubunsod ng seryosong pangamba. Ang mga kalagayan ng paglalabas nito, ang paraan ng pagtatanong, at ang mga nakikitang elemento ng pagkakaayos ay nagpapahiwatig na ang video ay tila ginawa upang hubugin ang pananaw ng publiko kaysa magbigay ng tapat na impormasyon tungkol sa kanyang kalagayan o katayuan. Ang sirkulasyon nito ay lalo pang lumalabag sa kanyang karapatan sa dignidad, pribasiya, at proteksyon laban sa pamimilit.
Sa puntong ito, walang batayang legal para sa patuloy na pagkakakulong niya. Lumampas na ang itinakdang panahon para sa paghawak ng isang tao nang walang kaso, kaya’t ang kanyang pagkakakulong ay maituturing na arbitrary detention sa ilalim ng Revised Penal Code. Ang kaso ni Chantal ay halimbawa ng lumalalang padron ng sapilitang pagkawala, ilegal na detensyon, at mga paglabag sa karapatan na tumatarget sa kabataan at mga sibilyan sa militarisadong pamayanan ng mga Katutubong Mamamayan.
Hinahadlangan ang pagbibigay ng makataong tulong, mga fact-finding mission, at malayang imbestigasyon. Tinatakot ng mga yunit ng militar at ng Philippine National Police ang mga grupong pangkarapatang pantao na nagtangkang pumasok sa lugar. Ang ganitong pagharang ay lalo pang lumalabag sa mga karapatan ng mga pamayanan ng Katutubo at pumipigil sa agarang tulong na makarating sa mga nakaligtas.
Ang masaker noong Enero 1 ay kasunod lamang ng serye ng malulubhang paglabag sa karapatang pantao sa buong 2025. Noong Disyembre 23, sapilitang kinuha mula sa kanyang tahanan ng pinagsamang pwersa ng pulisya at militar ang environmental advocate at matagal nang tagasuporta ng Mangyan na si Ramon “Monet” Alcantara. Mas nauna rito, dinukot at pinahirapan ang magsasakang Mangyan-Iraya na si Dolores Mariano Solangon, na naglantad sa klima ng takot na ipinapataw sa mga pamayanan ng Katutubo sa ilalim ng tuloy-tuloy na militarisasyon. Mula pa noong Marso 2025, paulit-ulit nang nakaranas ng pambobomba at mas pinaigting na operasyon ng militar ang mga pamayanang Mangyan sa Oriental Mindoro. Ang mga pag-atakeng ito ay kumitil na ng mga buhay. Noong Abril 2024, binaril hanggang mamatay ng militar ang kabataang Mangyan-Iraya na si Jay-el Maligday at maling pinaratang na kasapi ng New People’s Army.
Hindi basta-basta ang mga pag-atakeng ito. Kasabay itong nagaganap sa sapilitang pagsakop sa lupang ninuno ng mga Mangyan-Iraya sa Sitio Malatabako ng Pieceland Corporation, isang kompanya sa real estate na nagtatangkang agawan ng teritoryo ang mga Katutubo. Ginagamit ang militarisasyon upang buksan ang daan para sa pang-aagaw ng lupa, pagkuha ng likas na yaman, at pagpapalawak ng negosyo kapalit ng buhay ng mga Katutubo.
Ang mga terorismong ito ng estado ay lumalabag sa Indigenous Peoples’ Rights Act, sa United Nations (UN) Declaration on the Rights of Indigenous Peoples, the Convention on the Rights of the Child, at sa mga obligasyon ng gobyerno ng Pilipinas sa ilalim ng pandaigdigang batas sa karapatang pantao at makataong batas. Ang paulit-ulit na pag-target sa mga bata, kababaihan, mananaliksik, at sibilyan ay hindi maipagtatanggol at nangangailangan ng agarang, tiyak na aksyon.
Sa harap ng mga malulubhang paglabag na ito, nananawagan ang Panaghiusa sa Office of the UN High Commissioner for Human Rights, sa UN Special Rapporteur on the Rights of Indigenous Peoples, sa UN Special Rapporteur on Extrajudicial, Summary or Arbitrary Executions, sa UN Special Rapporteur on the Situation of Human Rights Defenders, sa UN Expert Mechanism on the Rights of Indigenous Peoples, at sa UN Permanent Forum on Indigenous Issues na kumilos nang madalian. Ang mga institusyong ito ay may tungkuling magbantay sa mga pang-aabuso, maglabas ng agarang komunikasyon, at sumuporta sa mga malayang imbestigasyon kapag nalalagay sa panganib ang mga pamayanang Katutubo.
Nananawagan din kami sa UN Human Rights Council at sa UN Resident Coordinator sa Pilipinas na hayagang ipahayag ang kanilang pagkabahala, palakasin ang mga panawagan ng mga apektadong Katutubo, at tiyakin na ang mga pag-atakeng ito ay makatanggap ng internasyonal na pagsusuri na nararapat sa kanila.
Sa pambansang antas, nananawagan kami sa Commission on Human Rights (CHR) ng Pilipinas na magsagawa ng ganap at malayang imbestigasyon sa buong serye ng mga pag-atake mula sa mga paglabag noong 2025 hanggang sa mga atake noong Enero 1. Dapat gampanan ng CHR ang kanyang konstitusyonal na tungkulin na protektahan ang mga pamayanan at itaguyod ang pananagutan sa karahasang isinagawa ng estado. Sa matinding kaibahan, matagal nang tinalikuran ng National Commission on Indigenous Peoples ang kanyang papel bilang tagapagtanggol ng karapatan ng mga Katutubo. Ang katahimikan nito sa gitna ng mga pagpatay, pagkawala, at pagpapalayas sa Mindoro ay nagpapakita ng pakikipagsabwatan nito sa karahasan ng estado at pang-aagaw ng lupa, na ipinagkakanulo ang mismong mga pamayanang sinasabi nitong kinakatawan.
Umiiral ang mga institusyong ito upang pigilan at tugunan ang mga kalupitang ganito ang antas. Ang kanilang mga mandato na igalang ang karapatang pantao, protektahan ang mga Katutubong Mamamayan, at tiyakin ang pananagutan ay dapat agad na ipatupad.
Ang karahasang ipinapataw sa mga Katutubong Mamamayan ay sistematiko, at lalo pang pinatitibay ng disimpormasyon ng AFP na naglalayong ikubli ang katotohanan at bigyang-katwiran ang mga pag-atakeng ito. Gayunpaman, nananatiling matatag ang tapang at paglaban ng mga Mangyan. Ang mga pampublikong pahayag, agarang panawagan, at malayang imbestigasyon ay mahalaga upang mapigil ang karagdagang karahasan at kawalan ng pananagutan.
Matatag na nakikiisa ang Panaghiusa sa mga Katutubong Mamamayan ng Mindoro. Nangangako kaming palakasin ang kanilang tinig, suportahan ang kanilang mga panawagan, at magpakilos ng pagkakaisa sa buong Pilipinas at sa pandaigdigang komunidad.
Ipinapahayag namin ang mga panawagan ng mamamayan ng Mindoro:
Itigil ang mga pag-atake sa mamamayan. Wakasan ang militarisasyon. Panagutin ang lahat ng salarin sa mga paglabag sa karapatang pantao at sa International Humanitarian Law. Magbigay ng agarang makataong tulong. Igalang ang karapatan ng mga Katutubo sa lupa, buhay, at likas-yaman.
Nananawagan kami sa publiko—mga pamayanan, organisasyon, at indibidwal—na makiisa sa mga Katutubo. Kumilos tayo nang sama-sama upang matiyak na ang mga paglabag na ito ay hindi lumipas nang tahimik, na ang hustisya ay masigasig na ipagtaguyod, at na ang mga karapatan ng mga Katutubo ay ipagtanggol nang walang kompromiso. #
Sanggunian:
Rikki Mae Gono
Pambansang Tagapag-ugnay
Panaghiusa Philippine Network to Uphold Indigenous Peoples' Rights
Comments